Bệnh Celiac – khi "Gluten" Trở Thành Kẻ Thù của Đường Ruột

Bệnh Celiac (bệnh không dung nạp Gluten) là một bệnh lý tự miễn đặc biệt nghiêm trọng xảy ra ở hệ tiêu hóa, chủ yếu ở ruột non. Ở những người mắc bệnh lý này, khi họ tiêu thụ các thực phẩm chứa Gluten (một loại protein tự nhiên có nhiều trong lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen), hệ miễn dịch của cơ thể sẽ phản ứng một cách thái quá. Thay vì tiêu hóa thức ăn, hệ miễn dịch lại tạo ra các kháng thể quay lại tấn công và phá hủy lớp niêm mạc của chính ruột non.

Sự tấn công này làm teo héo và san phẳng các vi nhung mao (villi) – những cấu trúc nhỏ li ti hình ngón tay chịu trách nhiệm hấp thụ chất dinh dưỡng. Hậu quả là cơ thể bị suy nhược nghiêm trọng do không thể hấp thụ vitamin, khoáng chất và calo từ thức ăn.

Bệnh Celiac có tính chất di truyền rõ rệt. Những người có gen HLA-DQ2 hoặc HLA-DQ8 có nguy cơ mắc bệnh cao. Ngoài ra, bệnh thường xuất hiện kèm với các bệnh lý tự miễn khác như bệnh tuyến giáp tự miễn (Hashimoto), tiểu đường type 1, hoặc hội chứng Down.

Triệu chứng của bệnh Celiac rất đa dạng và có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào:

• Biểu hiện tại đường tiêu hóa: Tiêu chảy mạn tính (phân lỏng, nhiều nước, đôi khi có váng mỡ và mùi rất hôi), đầy hơi, chướng bụng dữ dội sau khi ăn bánh mì hoặc đồ có bột mì, đau quặn bụng, sụt cân.

• Biểu hiện ngoài tiêu hóa do kém hấp thu:

• Thiếu máu do không hấp thu được sắt và vitamin B12 (da xanh xao, mệt mỏi, hay chóng mặt).

• Loãng xương sớm do thiếu Canxi và Vitamin D.

• Viêm da dạng herpes (phát ban rộp nước, ngứa ngáy ở khuỷu tay, đầu gối).

• Ở trẻ em: Chậm lớn, thấp còi, dậy thì muộn và hư men răng.

Việc chẩn đoán bệnh Celiac không nên chỉ dựa vào triệu chứng. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ăn kiêng Gluten trước khi đi khám, vì điều này sẽ làm sai lệch kết quả xét nghiệm.

• Xét nghiệm huyết thanh học: Bác sĩ sẽ lấy máu để tìm các kháng thể tự miễn đặc hiệu như Anti-tissue transglutaminase (tTG -IgA) và Anti- endomysial antibodies (EMA). Nếu kết quả dương tính, nguy cơ mắc Celiac là rất cao.

• Nội soi dạ dày - tá tràng có sinh thiết (Tiêu chuẩn vàng): Bác sĩ tiêu hóa sẽ thực hiện nội soi ống mềm qua đường miệng xuống tận tá tràng (đoạn đầu ruột non). Tại đây, bác sĩ sẽ bấm lấy một số mảnh mô niêm mạc ruột non gửi đi sinh thiết. Dưới kính hiển vi, hình ảnh các vi nhung mao bị teo đét, phẳng lì kèm theo thâm nhiễm tế bào viêm sẽ là bằng chứng quyết định khẳng định bệnh.

• Hiện nay chưa có bất kỳ loại thuốc nào có thể chữa khỏi bệnh Celiac. Phương pháp điều trị duy nhất và bắt buộc là tuân thủ chế độ ăn không có Gluten (Gluten-free diet) tuyệt đối và suốt đời.

• 1. Loại bỏ hoàn toàn: Bất kỳ thực phẩm nào có nguồn gốc từ lúa mì (bánh mì, mì ý, bánh quy, bia), lúa mạch, lúa mạch đen. Cần cẩn trọng với các loại nước sốt, gia vị chế biến sẵn vì chúng thường dùng bột mì làm chất tạo đặc.

• 2. Thay thế an toàn: Người bệnh có thể ăn cơm (gạo), ngô (bắp), khoai tây, khoai lang, các loại thịt, cá, rau củ quả tươi.

• 3. Phục hồi ruột: Khi tuân thủ đúng chế độ ăn không gluten, hiện tượng viêm tự miễn sẽ dừng lại. Các vi nhung mao ruột non sẽ bắt đầu mọc lại và phục hồi chức năng hấp thu sau vài tháng đến vài năm (tùy thuộc vào mức độ tổn thương ban đầu).

• 4. Bổ sung dinh dưỡng: Trong giai đoạn đầu khi ruột chưa hồi phục, bác sĩ sẽ kê thêm sắt, canxi, kẽm và các vitamin qua đường uống hoặc tiêm để bù đắp sự thiếu hụt nghiêm trọng.

Bệnh Celiac là gì?

Bệnh Celiac (bệnh không dung nạp Gluten) là một bệnh lý tự miễn đặc biệt nghiêm trọng xảy ra ở hệ tiêu hóa, chủ yếu ở ruột non. Ở những người mắc bệnh lý này, khi họ tiêu thụ các thực phẩm chứa Gluten (một loại protein tự nhiên có nhiều trong lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen), hệ miễn dịch của cơ thể sẽ phản ứng một cách thái quá.

Dấu hiệu nhận biết bệnh celiac là gì?

Một số dấu hiệu thường gặp gồm: Biểu hiện tại đường tiêu hóa, Biểu hiện ngoài tiêu hóa do kém hấp thu, Thiếu máu do không hấp thu, Loãng xương sớm do thiếu Canxi, Viêm da dạng herpes (phát ban. Nếu gặp các biểu hiện này, bạn nên đi khám để được kiểm tra cụ thể.

Bệnh Celiac được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Về chẩn đoán: Việc chẩn đoán bệnh Celiac không nên chỉ dựa vào triệu chứng. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ăn kiêng Gluten trước khi đi khám, vì điều này sẽ làm sai lệch kết quả xét nghiệm. Về điều trị: Hiện nay chưa có bất kỳ loại thuốc nào có thể chữa khỏi bệnh Celiac. Phương pháp điều trị duy nhất và bắt buộc là tuân thủ chế độ ăn không có Gluten (Gluten-free diet) tuyệt đối và suốt đời. Bác sĩ chuyên khoa sẽ tư vấn phương án phù hợp sau khi thăm khám cụ thể.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên chủ động đi khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài nêu trên, đặc biệt nếu thuộc nhóm nguy cơ cao. Phát hiện và can thiệp sớm giúp tăng hiệu quả điều trị bệnh celiac và phòng ngừa biến chứng.