Ngộ Độc Thực Phẩm: Triệu Chứng, Cách Xử Trí tại Nhà và khi Nào Cần Nhập Viện

• Vi khuẩn: Salmonella, E. coli, tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus), Vibrio parahaemolyticus... thường nhiễm vào thức ăn không được nấu chín kỹ, bảo quản không đúng cách hoặc để ở nhiệt độ phòng quá lâu.

• Virus: Norovirus, Rotavirus có thể lây qua thực phẩm hoặc nước uống bị nhiễm, gây viêm dạ dày ruột cấp với triệu chứng khá giống ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn.

• Độc tố có sẵn trong thực phẩm: độc tố tự nhiên trong một số loại nấm, cá nóc, hoặc độc tố do vi khuẩn tiết ra sẵn trong thức ăn để lâu (như độc tố tụ cầu) dù nấu lại vẫn không bị phá hủy hoàn toàn.

• Buồn nôn, nôn ói, đau quặn bụng và tiêu chảy là các triệu chứng điển hình nhất, thường xuất hiện sau vài giờ đến 1-2 ngày sau khi ăn thực phẩm nghi ngờ.

• Có thể kèm theo sốt, ớn lạnh, đau đầu, mệt mỏi toàn thân tùy theo tác nhân gây bệnh.

• Trong trường hợp nặng, người bệnh có thể bị mất nước do nôn ói và tiêu chảy nhiều lần, biểu hiện bằng khát nước nhiều, khô miệng, tiểu ít, chóng mặt, mệt lả.

• Bù nước và điện giải là ưu tiên hàng đầu: uống nhiều nước, tốt nhất là dung dịch bù điện giải (oresol) pha đúng tỷ lệ hướng dẫn, uống từng ngụm nhỏ, chia nhiều lần trong ngày để bù lại lượng nước và muối khoáng đã mất qua nôn ói, tiêu chảy.

• Để dạ dày nghỉ ngơi trong vài giờ đầu nếu còn nôn nhiều, sau đó ăn lại từ từ với thức ăn nhẹ, dễ tiêu như cháo loãng, chuối, bánh mì, tránh đồ ăn dầu mỡ, cay nóng, sữa và các sản phẩm từ sữa trong giai đoạn đang hồi phục.

• Nghỉ ngơi đầy đủ, theo dõi sát các dấu hiệu mất nước và diễn biến triệu chứng để can thiệp kịp thời nếu tình trạng không cải thiện hoặc nặng thêm.

• Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy khi chưa rõ nguyên nhân, vì trong một số trường hợp nhiễm khuẩn, việc cầm tiêu chảy quá sớm có thể khiến độc tố/vi khuẩn lưu lại lâu hơn trong đường ruột.

• Nôn ói hoặc tiêu chảy liên tục không thể bù nước bằng đường uống, có dấu hiệu mất nước rõ (khô môi, mắt trũng, tiểu rất ít, lơ mơ, mệt lả).

• Sốt cao trên 38.5°C kéo dài, đi ngoài ra máu hoặc phân có nhầy máu, đau bụng dữ dội.

• Triệu chứng kéo dài trên 2-3 ngày không cải thiện, hoặc xảy ra ở nhóm nguy cơ cao: trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền (tiểu đường, suy giảm miễn dịch, bệnh gan thận mạn).

• Nghi ngờ ngộ độc do độc tố nguy hiểm (nấm độc, cá nóc) — cần đưa đi cấp cứu ngay lập tức không chờ đợi triệu chứng nặng thêm.

• Ăn chín, uống sôi; bảo quản thực phẩm đúng nhiệt độ, không để thức ăn đã nấu chín ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ, đặc biệt vào mùa hè nắng nóng.

• Rửa tay sạch trước khi chế biến và ăn uống; vệ sinh dụng cụ nấu nướng, thớt riêng biệt cho thực phẩm sống và chín để tránh lây nhiễm chéo.

• Thận trọng khi ăn hải sản, gỏi/tiết canh, thực phẩm chế biến sẵn bán ở nơi không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, đặc biệt khi thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển nhanh.

Ngộ độc thực phẩm thường kéo dài bao lâu thì khỏi?

Phần lớn trường hợp ngộ độc thực phẩm nhẹ do vi khuẩn hoặc virus thường tự cải thiện trong vòng 1-3 ngày nếu được bù nước đầy đủ và nghỉ ngơi hợp lý. Nếu triệu chứng kéo dài hơn hoặc nặng lên, cần đi khám để được điều trị đúng nguyên nhân.

Có nên uống thuốc kháng sinh ngay khi nghi ngờ ngộ độc thực phẩm không?

Không nên tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì phần lớn ngộ độc thực phẩm do virus hoặc độc tố không đáp ứng với kháng sinh, việc dùng sai có thể gây tác dụng phụ và làm rối loạn thêm hệ vi sinh đường ruột.