Thoát Vị Hoành là Gì? Vì Sao Làm Trào Ngược Dạ Dày Thực Quản Nặng Hơn?

• Bình thường, cơ hoành có một lỗ mở nhỏ (khe hoành) để thực quản đi qua và nối với dạ dày. Khi lỗ mở này bị giãn rộng bất thường, một phần của dạ dày có thể trồi ngược lên trên, vào khoang ngực — tình trạng này gọi là thoát vị hoành.

• Có hai dạng thoát vị hoành chính: dạng trượt (phổ biến nhất, chiếm trên 90% trường hợp, chỗ nối thực quản - dạ dày trượt lên trên cơ hoành) và dạng cạnh thực quản (ít gặp hơn nhưng có nguy cơ biến chứng nghẹt cao hơn, một phần dạ dày chui lên cạnh thực quản trong khi chỗ nối vẫn ở vị trí bình thường).

• Cơ thắt thực quản dưới (van chống trào ngược tự nhiên giữa thực quản và dạ dày) hoạt động hiệu quả nhất khi nằm đúng vị trí dưới cơ hoành. Khi bị thoát vị hoành, cấu trúc này bị dịch chuyển lên trên, làm giảm áp lực đóng của cơ thắt và mất đi sự hỗ trợ cơ học từ cơ hoành xung quanh.

• Ngoài ra, phần dạ dày thoát vị lên trên có thể trở thành một "túi chứa acid" nhỏ ngay phía trên cơ hoành, khiến acid dễ trào ngược lên thực quản hơn ngay cả khi cơ thắt thực quản dưới còn hoạt động một phần.

• Nhiều trường hợp thoát vị hoành nhỏ không gây triệu chứng gì và được phát hiện tình cờ khi nội soi hoặc chụp X-quang vì lý do khác.

• Khi có triệu chứng, thường biểu hiện giống hoặc nặng hơn GERD thông thường: ợ chua, ợ nóng, trào ngược thức ăn, đau tức ngực, khó nuốt — đặc biệt triệu chứng có xu hướng nặng hơn khi cúi người, nằm ngay sau ăn, hoặc tăng áp lực ổ bụng (béo phì, mang thai, ho mạn tính, táo bón rặn nhiều).

• Các yếu tố làm tăng nguy cơ thoát vị hoành gồm: tuổi cao (cơ hoành và mô liên kết yếu dần theo thời gian), béo phì, mang thai nhiều lần, và các yếu tố làm tăng áp lực ổ bụng mạn tính.

• Nội soi dạ dày là phương tiện chẩn đoán phổ biến và thuận tiện nhất, cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp vị trí chỗ nối thực quản - dạ dày so với cơ hoành và đánh giá kèm theo tình trạng viêm thực quản do trào ngược nếu có.

• Chụp X-quang thực quản - dạ dày có uống thuốc cản quang hoặc chụp cắt lớp vi tính cũng có thể được sử dụng để đánh giá kích thước và loại thoát vị, đặc biệt khi cân nhắc phẫu thuật.

Với thoát vị hoành nhỏ, không triệu chứng hoặc triệu chứng nhẹ, điều trị chủ yếu tập trung vào kiểm soát trào ngược bằng thuốc (ức chế bơm proton) kết hợp thay đổi lối sống tương tự điều trị GERD: giảm cân nếu thừa cân, tránh nằm ngay sau ăn, kê cao đầu giường, hạn chế thức ăn kích thích trào ngược.

Phẫu thuật (khâu tái tạo lỗ thoát vị kết hợp tạo hình van chống trào ngược) được cân nhắc khi triệu chứng nặng, không đáp ứng với điều trị thuốc tối ưu, có biến chứng (viêm thực quản nặng, Barrett thực quản), hoặc với thoát vị hoành dạng cạnh thực quản có nguy cơ nghẹt, xoắn cần can thiệp sớm hơn dù triệu chứng có thể chưa nhiều.

Thoát vị hoành có phải lúc nào cũng cần phẫu thuật không?

Không. Phần lớn trường hợp thoát vị hoành dạng trượt, kích thước nhỏ có thể kiểm soát tốt bằng thuốc và thay đổi lối sống mà không cần phẫu thuật. Phẫu thuật chỉ được cân nhắc khi điều trị nội khoa không hiệu quả hoặc có biến chứng, nguy cơ cao.

Thoát vị hoành có tự khỏi được không?

Thoát vị hoành thường không tự biến mất mà có xu hướng giữ nguyên hoặc tiến triển nặng dần theo thời gian, đặc biệt nếu các yếu tố nguy cơ (béo phì, tăng áp lực ổ bụng) không được kiểm soát. Tuy nhiên, triệu chứng có thể được kiểm soát tốt bằng điều trị phù hợp mà không nhất thiết cần chữa khỏi hoàn toàn tình trạng thoát vị.