Thủng Dạ Dày - Tá Tràng do Loét – Biến Chứng Cấp Cứu Nguy Hiểm của Viêm Loét Dạ Dày

• Loét dạ dày - tá tràng là tình trạng tổn thương ăn mòn niêm mạc do mất cân bằng giữa yếu tố tấn công (acid dịch vị, vi khuẩn HP, thuốc NSAID) và yếu tố bảo vệ niêm mạc. Nếu không được điều trị đúng cách, ổ loét có thể ăn sâu dần qua các lớp của thành dạ dày hoặc tá tràng theo thời gian.

• Khi ổ loét ăn thủng hoàn toàn qua thành dạ dày/tá tràng, dịch vị acid, dịch tiêu hóa và đôi khi cả thức ăn sẽ tràn trực tiếp vào khoang phúc mạc (ổ bụng), gây viêm phúc mạc hóa học rồi nhanh chóng chuyển thành viêm phúc mạc nhiễm khuẩn nếu không được xử trí kịp thời.

• Các yếu tố làm tăng nguy cơ thủng gồm: dùng thuốc giảm đau NSAID kéo dài không kiểm soát, nhiễm vi khuẩn HP chưa điều trị, hút thuốc lá, uống rượu bia nhiều, căng thẳng kéo dài, hoặc tự ý ngưng thuốc điều trị loét dạ dày giữa chừng.

• Đau bụng dữ dội, đột ngột như dao đâm ở vùng thượng vị — đây là triệu chứng kinh điển và gần như luôn xuất hiện, cơn đau thường khởi phát rất đột ngột, khiến người bệnh phải dừng mọi hoạt động ngay lập tức.

• Bụng co cứng như gỗ (co cứng thành bụng) khi bác sĩ khám, đây là dấu hiệu điển hình của viêm phúc mạc do dịch tiêu hóa tràn vào ổ bụng.

• Đau có thể lan ra khắp bụng, lan lên vai (đặc biệt vai phải) do kích thích cơ hoành, kèm theo vã mồ hôi, mạch nhanh, có thể sốt sau vài giờ khi tình trạng viêm phúc mạc tiến triển.

• Người bệnh có tiền sử viêm loét dạ dày - tá tràng từ trước, hoặc đang dùng thuốc giảm đau NSAID kéo dài, xuất hiện triệu chứng trên cần nghĩ ngay đến khả năng thủng ổ loét.

• Chụp X-quang bụng đứng không chuẩn bị là phương tiện chẩn đoán đầu tay, giúp phát hiện hơi tự do dưới cơ hoành — dấu hiệu gợi ý mạnh mẽ có thủng tạng rỗng.

• Chụp cắt lớp vi tính (CT) ổ bụng có độ nhạy cao hơn, giúp xác định chính xác vị trí lỗ thủng, mức độ dịch và hơi tự do trong ổ bụng, đồng thời hỗ trợ lên kế hoạch phẫu thuật.

• Xét nghiệm máu thường cho thấy dấu hiệu nhiễm trùng, viêm (bạch cầu tăng) khi tình trạng đã tiến triển thành viêm phúc mạc.

• Lưu ý quan trọng: KHÔNG được nội soi dạ dày khi nghi ngờ thủng, vì việc bơm hơi trong lúc nội soi có thể làm lỗ thủng rộng thêm và đẩy nhanh tình trạng viêm phúc mạc.

• Đây là một cấp cứu ngoại khoa cần can thiệp càng sớm càng tốt — thời gian trì hoãn càng lâu, nguy cơ viêm phúc mạc lan tỏa, nhiễm trùng huyết và tử vong càng cao.

• Phẫu thuật khâu lỗ thủng (có thể mổ mở hoặc phẫu thuật nội soi ổ bụng tùy tình trạng cụ thể) là phương pháp điều trị chính, kết hợp rửa sạch ổ bụng để loại bỏ dịch tiêu hóa và giảm nguy cơ nhiễm trùng.

• Song song với phẫu thuật, người bệnh cần được hồi sức tích cực: bù dịch, dùng kháng sinh phổ rộng, giảm đau và theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn.

• Sau phẫu thuật, người bệnh vẫn cần tiếp tục điều trị nguyên nhân gốc rễ gây loét (diệt vi khuẩn HP nếu có, ngừng hoặc thay thế thuốc NSAID nếu là nguyên nhân) để tránh tái phát loét và nguy cơ thủng lại trong tương lai.

• Điều trị triệt để viêm loét dạ dày - tá tràng và vi khuẩn HP theo đúng phác đồ, không tự ý ngưng thuốc giữa chừng dù triệu chứng đã giảm.

• Thận trọng khi dùng thuốc giảm đau kháng viêm NSAID kéo dài, đặc biệt ở người có tiền sử loét dạ dày, nên tham khảo ý kiến bác sĩ về việc dùng kèm thuốc bảo vệ dạ dày nếu bắt buộc phải dùng NSAID lâu dài.

• Tái khám định kỳ và nội soi kiểm tra theo hẹn của bác sĩ nếu đã từng bị loét dạ dày - tá tràng, để đánh giá ổ loét đã lành hẳn hay chưa, tránh chủ quan khi triệu chứng đau đã giảm.

Thủng dạ dày có luôn cần phẫu thuật không?

Phần lớn trường hợp thủng dạ dày - tá tràng cần phẫu thuật khâu lỗ thủng khẩn cấp. Rất hiếm trường hợp lỗ thủng nhỏ, đã được các tạng lân cận bít lại tự nhiên và người bệnh ổn định có thể được điều trị nội khoa theo dõi sát dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa, nhưng đây không phải lựa chọn đầu tay và cần đánh giá rất thận trọng.

Sau khi mổ thủng dạ dày, bệnh nhân có cần dùng thuốc dạ dày lâu dài nữa không?

Có. Sau phẫu thuật, người bệnh vẫn cần tiếp tục điều trị viêm loét dạ dày và diệt vi khuẩn HP (nếu có) theo đúng phác đồ của bác sĩ, vì phẫu thuật chỉ xử lý lỗ thủng cấp tính chứ không điều trị dứt điểm nguyên nhân gây loét ban đầu.