Viêm Loét Thực Quản do Thuốc – Uống Thuốc Sai Cách có Thể Gây Hại Thực Quản như Thế Nào?

• Thực quản có các vị trí hẹp sinh lý tự nhiên (như nơi bắt chéo với cung động mạch chủ) khiến viên thuốc dễ bị mắc kẹt lại nếu không được nuốt kèm đủ nước.

• Khi viên thuốc mắc lại và bắt đầu tan rã tại chỗ, các hoạt chất và tá dược trong thuốc (đặc biệt là các thuốc có tính acid hoặc kích ứng cao) tiếp xúc trực tiếp, kéo dài với niêm mạc thực quản, gây bào mòn, viêm và loét tại vị trí đó.

• Nằm xuống ngay sau khi uống thuốc cũng làm tăng nguy cơ này, vì trọng lực không còn hỗ trợ đẩy viên thuốc xuống dạ dày nhanh chóng như khi ở tư thế đứng hoặc ngồi.

• Kháng sinh nhóm Doxycycline, Tetracycline là nhóm được ghi nhận gây viêm loét thực quản khá thường xuyên nếu uống không đúng cách.

• Thuốc kháng viêm giảm đau NSAID (aspirin, ibuprofen...) có thể gây kích ứng trực tiếp niêm mạc thực quản, tương tự như tác động gây loét dạ dày của nhóm thuốc này.

• Một số thuốc điều trị loãng xương (nhóm Bisphosphonate) được khuyến cáo đặc biệt phải uống với nhiều nước và ở tư thế đứng/ngồi thẳng ít nhất 30 phút sau uống, do nguy cơ gây viêm loét thực quản khá cao nếu dùng sai cách.

• Viên vitamin C, sắt (bổ sung sắt) dạng viên nén cũng có thể gây kích ứng thực quản nếu mắc lại do có tính acid hoặc kích ứng tại chỗ.

• Đau sau xương ức xuất hiện đột ngột, thường trong vòng vài giờ sau khi uống thuốc, cảm giác đau rát, nóng bỏng khi nuốt.

• Khó nuốt hoặc nuốt đau (odynophagia) — đau tăng lên rõ rệt khi nuốt thức ăn hoặc nước uống, khác với cảm giác khó nuốt đơn thuần do vướng.

• Trong một số trường hợp nặng có thể xuất hiện chảy máu nhẹ (nôn ra ít máu hoặc thấy máu trong nước bọt) nếu ổ loét gây tổn thương mạch máu nhỏ tại chỗ.

• Nội soi dạ dày giúp quan sát trực tiếp vị trí và mức độ tổn thương thực quản, thường thấy các ổ loét khu trú tại vị trí hẹp sinh lý của thực quản, giúp phân biệt với các nguyên nhân viêm thực quản khác.

• Điều trị chủ yếu là ngừng loại thuốc nghi ngờ gây tổn thương (nếu có thể thay thế bằng thuốc khác hoặc dạng bào chế khác), kết hợp thuốc giảm tiết acid (ức chế bơm proton) để hỗ trợ làm lành niêm mạc và giảm đau.

• Phần lớn trường hợp viêm loét thực quản do thuốc lành hẳn sau vài ngày đến vài tuần nếu ngừng tiếp xúc với tác nhân gây hại và điều trị hỗ trợ đúng cách, hiếm khi để lại biến chứng lâu dài như hẹp thực quản nếu được phát hiện và xử trí kịp thời.

• Luôn uống thuốc viên với một cốc nước đầy (ít nhất 150-200ml), không nuốt thuốc "khan" hoặc chỉ với một ngụm nước nhỏ.

• Giữ tư thế đứng hoặc ngồi thẳng khi uống thuốc, và không nằm xuống ngay sau khi uống — nên chờ ít nhất 15-30 phút, đặc biệt với các loại thuốc được khuyến cáo riêng như Bisphosphonate.

• Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng đi kèm thuốc, đặc biệt các thuốc có cảnh báo đặc biệt về cách uống, và hỏi dược sĩ/bác sĩ nếu không chắc chắn về cách dùng đúng, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người có bệnh lý thực quản từ trước (hẹp thực quản, rối loạn nhu động) vốn có nguy cơ mắc thuốc cao hơn.

Viêm loét thực quản do thuốc có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp là lành tính và tự hồi phục tốt sau khi ngừng thuốc gây hại và điều trị hỗ trợ đúng cách. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và xử trí, tổn thương kéo dài hoặc tái phát nhiều lần có thể dẫn đến biến chứng hẹp thực quản, nên không nên chủ quan nếu triệu chứng kéo dài.

Làm sao biết mình bị đau ngực do viêm thực quản do thuốc hay do bệnh tim?

Rất khó phân biệt chỉ dựa vào triệu chứng, đặc biệt vì cả hai đều có thể gây đau sau xương ức. Nếu vừa mới uống thuốc và có tiền sử liên quan (uống ít nước, nằm ngay sau uống), nên nghĩ đến nguyên nhân thực quản, nhưng cần đi khám để loại trừ nguyên nhân tim mạch trước, đặc biệt nếu có yếu tố nguy cơ tim mạch kèm theo.