Viêm Tụy Cấp – Cơn Đau Dữ Dội từ Thói Quen Nhậu Nhẹt

Tuyến tụy là một cơ quan nằm ẩn sâu phía sau dạ dày, đảm nhiệm hai chức năng sinh tồn: tiết ra enzyme để tiêu hóa thức ăn (tụy ngoại tiết) và tiết ra insulin điều hòa đường huyết (tụy nội tiết). Viêm tụy cấp là tình trạng sưng tấy, viêm nhiễm đột ngột của tuyến tụy. Các enzyme tiêu hóa thay vì được đổ vào ruột non lại bị kích hoạt ngay bên trong tuyến tụy, dẫn đến tình trạng tụy bị "tự tiêu hóa" chính mình, gây tổn thương mô nghiêm trọng và có thể dẫn đến suy đa tạng nếu không được cấp cứu.

Khoảng 80% các ca viêm tụy cấp bắt nguồn từ hai nguyên nhân chính:

• Sỏi mật: Đây là nguyên nhân hàng đầu. Sỏi từ túi mật rơi xuống và kẹt lại ở ngã ba (bóng Vater), làm tắc nghẽn chung cả ống dẫn mật và ống dẫn tụy, khiến dịch tụy bị ứ đọng và kích hoạt phản ứng viêm.

• Lạm dụng rượu bia: Cồn làm cho dịch tiết của tuyến tụy trở nên đặc quánh, dễ tạo thành các nút nhầy làm tắc ống tụy non. Đồng thời, độc tính của cồn cũng làm rối loạn hoạt động của các tế bào nang tụy. Các cơn viêm tụy thường bùng phát dữ dội sau một bữa tiệc chè chén no say.

• Tăng Triglyceride (mỡ máu) quá cao: Cũng là nguyên nhân ngày càng phổ biến trong lối sống hiện đại.

Cơn đau của viêm tụy cấp là một trong những cơn đau khủng khiếp nhất trong y khoa:

• Đau thượng vị cấp tính: Bệnh nhân đau bụng vùng trên rốn đột ngột, dữ dội, đau lan ra sau lưng. Bệnh nhân đau đến mức không thể nằm ngửa, thường phải nằm cuộn tròn như con tôm để bớt đau.

• Buồn nôn và Nôn mửa liên tục: Bệnh nhân nôn rất nhiều nhưng nôn xong cơn đau không hề thuyên giảm (khác với viêm loét dạ dày).

• Toàn thân: Sốt, bụng chướng, da tái nhợt, tụt huyết áp. Nếu có kẹt sỏi mật sẽ có dấu hiệu vàng da, vàng mắt.

Để khẳng định viêm tụy cấp, bác sĩ sẽ dựa vào cơn đau điển hình, xét nghiệm máu thấy men tụy (Amylase và Lipase) tăng cao gấp nhiều lần, và hình ảnh CT Scanner thấy tuyến tụy sưng to, có dịch quanh tụy.

Đặc biệt, nếu nguyên nhân là do sỏi mật, Nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) đóng vai trò sống còn. Bác sĩ sẽ luồn một ống nội soi đặc biệt từ miệng, qua dạ dày xuống tá tràng, tiếp cận lỗ đổ của đường mật - tụy. Sau đó, dùng các dụng cụ chuyên biệt luồn vào để kéo viên sỏi ra ngoài, giải phóng tức thì áp lực cho tuyến tụy và đường mật. Ngoài ra, Siêu âm nội soi (EUS) tại phòng khám rất có giá trị trong việc phát hiện những viên sỏi bùn kích thước siêu nhỏ mà CT hay siêu âm ngoài thành bụng bỏ sót.

Viêm tụy cấp là bệnh lý phải nhập viện, không thể tự điều trị tại nhà:

• Nhịn ăn uống hoàn toàn: Để tuyến tụy được "nghỉ ngơi", ngừng tiết enzyme. Bệnh nhân sẽ được truyền dịch tĩnh mạch liên tục với thể tích lớn để bù nước và duy trì tưới máu tụy.

• Kiểm soát đau: Sử dụng các thuốc giảm đau mạnh theo đường tĩnh mạch.

• Dinh dưỡng tĩnh mạch: Nếu phải nhịn ăn kéo dài, bệnh nhân sẽ được nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường truyền hoặc qua ống thông dạ dày.

• Bệnh thường thuyên giảm sau 3-7 ngày (thể nhẹ). Với thể nặng (tụy hoại tử, nhiễm trùng), cần lọc máu, thở máy và có thể phải phẫu thuật cắt lọc mô hoại tử.

Viêm Tụy Cấp là gì?

Tuyến tụy là một cơ quan nằm ẩn sâu phía sau dạ dày, đảm nhiệm hai chức năng sinh tồn: tiết ra enzyme để tiêu hóa thức ăn (tụy ngoại tiết) và tiết ra insulin điều hòa đường huyết (tụy nội tiết). Viêm tụy cấp là tình trạng sưng tấy, viêm nhiễm đột ngột của tuyến tụy.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của viêm tụy cấp là gì?

Một số nguyên nhân và yếu tố liên quan chính gồm: Sỏi mật, Lạm dụng rượu bia, Tăng Triglyceride (mỡ máu) quá cao.

Dấu hiệu nhận biết viêm tụy cấp là gì?

Một số dấu hiệu thường gặp gồm: Đau thượng vị cấp tính, Buồn nôn và Nôn mửa liên tục, Toàn thân. Nếu gặp các biểu hiện này, bạn nên đi khám để được kiểm tra cụ thể.

Viêm Tụy Cấp được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Về chẩn đoán: Để khẳng định viêm tụy cấp, bác sĩ sẽ dựa vào cơn đau điển hình, xét nghiệm máu thấy men tụy (Amylase và Lipase) tăng cao gấp nhiều lần, và hình ảnh CT Scanner thấy tuyến tụy sưng to, có dịch quanh tụy. Về điều trị: Viêm tụy cấp là bệnh lý phải nhập viện, không thể tự điều trị tại nhà: Bác sĩ chuyên khoa sẽ tư vấn phương án phù hợp sau khi thăm khám cụ thể.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên chủ động đi khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài nêu trên, đặc biệt nếu thuộc nhóm nguy cơ cao. Phát hiện và can thiệp sớm giúp tăng hiệu quả điều trị viêm tụy cấp và phòng ngừa biến chứng.