Xuất Huyết Tiêu Hóa do Vỡ Giãn Tĩnh Mạch Thực Quản Ở Bệnh Nhân Xơ Gan – Cấp Cứu Tối Khẩn

• Ở người bị xơ gan, mô gan bị xơ hóa làm cản trở dòng máu chảy qua gan bình thường, gây ra tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch cửa (áp lực trong hệ thống tĩnh mạch dẫn máu từ ruột về gan).

• Để "giảm tải", cơ thể tạo ra các đường vòng qua các tĩnh mạch nhỏ hơn ở vùng thực quản và dạ dày, khiến các tĩnh mạch này giãn to bất thường theo thời gian, thành mạch trở nên mỏng và rất dễ vỡ, đặc biệt khi áp lực tĩnh mạch cửa tăng cao hoặc thành tĩnh mạch bị kích thích (do thức ăn cứng, ho, rặn mạnh, nôn ói).

• Nôn ra máu đỏ tươi số lượng nhiều, đột ngột — đây là biểu hiện điển hình nhất, khác với xuất huyết do loét dạ dày thường có thể nôn ra máu đen hoặc dịch như bã cà phê trước đó.

• Đi ngoài phân đen như bã cà phê hoặc phân có màu đỏ nếu chảy máu lượng lớn và nhanh.

• Dấu hiệu mất máu cấp: chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh, tụt huyết áp, có thể ngất xỉu nếu mất máu số lượng lớn trong thời gian ngắn.

• Người bệnh thường đã có tiền sử được chẩn đoán xơ gan, hoặc có các dấu hiệu gợi ý bệnh gan mạn tính khác như vàng da, bụng báng (cổ trướng), lòng bàn tay son.

• Lượng máu mất có thể rất nhanh và nhiều do áp lực trong tĩnh mạch giãn cao, khiến người bệnh có thể rơi vào tình trạng sốc mất máu chỉ trong thời gian ngắn nếu không được cấp cứu kịp thời.

• Người bệnh xơ gan thường có kèm theo rối loạn đông máu (do gan suy giảm chức năng tổng hợp các yếu tố đông máu) và giảm tiểu cầu, khiến tình trạng chảy máu càng khó kiểm soát hơn so với người có chức năng gan bình thường.

• Đây cũng là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở người bệnh xơ gan, đặc biệt nếu tái phát nhiều lần hoặc đến bệnh viện muộn.

• Đây là tình huống cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu tiêu hóa và nội soi can thiệp ngay lập tức, không nên trì hoãn hay tự xử trí tại nhà.

• Hồi sức ban đầu bao gồm bù dịch, truyền máu nếu cần, và sử dụng thuốc làm giảm áp lực tĩnh mạch cửa theo đường tĩnh mạch để giảm bớt lượng máu chảy trong lúc chờ can thiệp nội soi.

• Nội soi cấp cứu là phương pháp chẩn đoán và điều trị chính, cho phép bác sĩ xác định chính xác điểm chảy máu và thực hiện thắt búi giãn tĩnh mạch bằng vòng cao su (thắt tĩnh mạch thực quản) hoặc tiêm xơ để cầm máu ngay trong lúc soi.

• Sau khi kiểm soát được đợt chảy máu cấp, người bệnh cần được điều trị dự phòng tái phát lâu dài bằng thuốc giảm áp lực tĩnh mạch cửa và nội soi thắt tĩnh mạch định kỳ theo hẹn của bác sĩ chuyên khoa gan mật.

• Người đã được chẩn đoán xơ gan nên được nội soi dạ dày tầm soát giãn tĩnh mạch thực quản định kỳ theo chỉ định của bác sĩ, ngay cả khi chưa từng có biểu hiện chảy máu, để phát hiện và điều trị dự phòng sớm nếu búi giãn có nguy cơ vỡ cao.

• Tuân thủ điều trị thuốc giảm áp lực tĩnh mạch cửa (nếu được kê đơn), hạn chế rượu bia hoàn toàn, và điều trị tốt nguyên nhân gây xơ gan (viêm gan virus, gan nhiễm mỡ) để làm chậm tiến triển bệnh.

• Tránh các yếu tố có thể làm tăng áp lực đột ngột trong ổ bụng và tĩnh mạch cửa như rặn mạnh khi táo bón, nâng vật nặng, ho mạnh kéo dài — nên điều trị tốt táo bón và các bệnh lý hô hấp đi kèm nếu có.

Người bị xơ gan có giãn tĩnh mạch thực quản có chắc chắn sẽ bị vỡ chảy máu không?

Không phải tất cả. Mức độ nguy cơ vỡ phụ thuộc vào kích thước búi giãn, mức độ tăng áp lực tĩnh mạch cửa và một số đặc điểm quan sát được qua nội soi. Bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ cụ thể qua nội soi để quyết định có cần điều trị dự phòng (thắt tĩnh mạch, dùng thuốc) hay chỉ cần theo dõi định kỳ.

Sau khi cấp cứu cầm máu thành công, có nguy cơ tái phát chảy máu không?

Có, nguy cơ tái phát khá cao nếu không được điều trị dự phòng đầy đủ sau đợt chảy máu đầu tiên. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị dự phòng lâu dài (thuốc, nội soi thắt tĩnh mạch định kỳ) theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa gan mật - tiêu hóa.