Xuất Huyết Tiêu Hóa trên – Cấp Cứu Nội Khoa Khẩn Cấp

Xuất huyết tiêu hóa trên là tình trạng chảy máu xuất phát từ đoạn trên của ống tiêu hóa, bắt đầu từ thực quản, qua dạ dày, đến ranh giới kết thúc là tá tràng (đoạn đầu ruột non). Lượng máu chảy có thể ít (rỉ rả) gây thiếu máu mạn tính, hoặc chảy ồ ạt, ứa máu thành tia đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh do tình trạng sốc giảm thể tích máu. Đây là một trong những cấp cứu nội - ngoại khoa phổ biến và khẩn cấp nhất tại bệnh viện.

Tùy thuộc vào vị trí và mức độ chảy máu, triệu chứng biểu hiện ra ngoài rất đặc trưng:

• Nôn ra máu (Hematemesis): Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất. Bệnh nhân có thể nôn ra máu đỏ tươi loãng hoặc cục (máu đang chảy ồ ạt từ thực quản, dạ dày) hoặc nôn ra dịch lợn cợn màu nâu đen như bã cà phê (máu đã nằm trong dạ dày một thời gian và bị acid dịch vị biến đổi).

• Đi ngoài phân đen (Melena): Phân có màu đen nhánh như hắc ín (nhựa đường), dẻo dính, lỏng và có mùi khắm vô cùng đặc trưng. Cần khoảng 50-100ml máu chảy từ đường tiêu hóa trên đi qua ruột để tạo ra phân đen.

• Hội chứng mất máu cấp: Hoa mắt, chóng mặt, ù tai, da xanh tái nhợt, vã mồ hôi lạnh, nhịp tim đập rất nhanh, tụt huyết áp. Nếu nặng, bệnh nhân có thể ngất xỉu, lơ mơ hoặc hôn mê (Sốc mất máu).

Nguyên nhân gây chảy máu được chia làm 2 nhóm lớn với phác đồ xử trí hoàn toàn khác nhau:

Nhóm Không Do Tăng Áp Lực Tĩnh Mạch Cửa (Phổ biến nhất):

• Viêm loét dạ dày - tá tràng: Chiếm trên 50% nguyên nhân. Ổ loét ăn sâu làm đứt các mạch máu ở thành dạ dày. Thường liên quan đến nhiễm vi khuẩn HP hoặc lạm dụng thuốc giảm đau NSAIDs/Aspirin.

• Hội chứng Mallory-Weiss: Các vết rách niêm mạc ở ranh giới thực quản - tâm vị do bệnh nhân nôn mửa quá mạnh (thường gặp ở người say rượu bia).

• Ung thư dạ dày, polyp dạ dày chảy máu, hoặc viêm dạ dày xuất huyết cấp tính.

• Nhóm Do Tăng Áp Lực Tĩnh Mạch Cửa: Vỡ tĩnh mạch trướng thực quản hoặc dạ dày ở bệnh nhân Xơ gan. Mạch máu giãn to, mỏng manh vỡ ra gây chảy máu ồ ạt cực kỳ nguy hiểm, tỷ lệ tử vong cao.

Sau khi bệnh nhân được hồi sức (truyền dịch, truyền máu chống sốc), Nội soi dạ dày ống mềm cấp cứu (trong vòng 12-24 giờ đầu) là vũ khí không thể thay thế, mang lại lợi ích "kép" – vừa chẩn đoán vừa điều trị:

Chẩn đoán: Bác sĩ sẽ tìm ra chính xác vị trí chảy máu, nguyên nhân chảy máu và đánh giá nguy cơ chảy máu tái phát (theo phân loại Forrest đối với loét).

Can thiệp cầm máu tại chỗ: Các chuyên gia nội soi có thể thực hiện nhiều kỹ thuật cầm máu tối tân ngay lập tức như:

• Tiêm cầm máu bằng dung dịch Adrenalin pha loãng quanh ổ loét.

• Dùng kẹp kim loại (Clip) bấm chặt vào mạch máu đang phun thành tia để khóa điểm chảy máu vĩnh viễn.

• Đốt điện nhiệt đông, hoặc phun xịt chất cầm máu dạng bột.

• Thắt búi tĩnh mạch thực quản giãn bằng vòng cao su (EVL) đối với bệnh nhân xơ gan.

Sau can thiệp nội soi, bệnh nhân cần được theo dõi sát sao tại phòng hồi sức. Điều trị nội khoa tiếp nối bao gồm truyền thuốc ức chế bơm proton (PPI) tĩnh mạch liên tục 72 giờ đối với loét dạ dày, hoặc thuốc giảm áp lực tĩnh mạch cửa (Somatostatin, Octreotide) đối với xơ gan. Quan trọng nhất là tuân thủ việc diệt vi khuẩn HP, ngừng thuốc NSAIDs và cai rượu bia tuyệt đối để tránh biến chứng tái phát lặp lại.

Xuất Huyết Tiêu Hóa trên là gì?

Xuất huyết tiêu hóa trên là tình trạng chảy máu xuất phát từ đoạn trên của ống tiêu hóa, bắt đầu từ thực quản, qua dạ dày, đến ranh giới kết thúc là tá tràng (đoạn đầu ruột non). Lượng máu chảy có thể ít (rỉ rả) gây thiếu máu mạn tính, hoặc chảy ồ ạt, ứa máu thành tia đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh do tình trạng sốc giảm thể tích máu.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của xuất huyết tiêu hóa trên là gì?

Một số nguyên nhân và yếu tố liên quan chính gồm: Viêm loét dạ dày - tá tràng, Hội chứng Mallory-Weiss, Ung thư dạ dày, polyp dạ, Nhóm Do Tăng Áp Lực Tĩnh Mạch Cửa.

Dấu hiệu nhận biết xuất huyết tiêu hóa trên là gì?

Một số dấu hiệu thường gặp gồm: Nôn ra máu (Hematemesis), Đi ngoài phân đen (Melena), Hội chứng mất máu cấp. Nếu gặp các biểu hiện này, bạn nên đi khám để được kiểm tra cụ thể.

Xuất Huyết Tiêu Hóa trên được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Về chẩn đoán: Sau khi bệnh nhân được hồi sức (truyền dịch, truyền máu chống sốc), Nội soi dạ dày ống mềm cấp cứu (trong vòng 12-24 giờ đầu) là vũ khí không thể thay thế, mang lại lợi ích "kép" – vừa chẩn đoán vừa điều trị: Về điều trị: Sau can thiệp nội soi, bệnh nhân cần được theo dõi sát sao tại phòng hồi sức. Điều trị nội khoa tiếp nối bao gồm truyền thuốc ức chế bơm proton (PPI) tĩnh mạch liên tục 72 giờ đối với loét dạ dày, hoặc thuốc giảm áp lực… Bác sĩ chuyên khoa sẽ tư vấn phương án phù hợp sau khi thăm khám cụ thể.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên chủ động đi khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài nêu trên, đặc biệt nếu thuộc nhóm nguy cơ cao. Phát hiện và can thiệp sớm giúp tăng hiệu quả điều trị xuất huyết tiêu hóa trên và phòng ngừa biến chứng.